Ta strona używa plików cookies

Dalsze korzystanie z witryny oznacza zgodę na wykorzystanie plików cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Więcej informacji znajdziesz w polityce cookies.

Gmina Kozy - Przyjazne Miejsce
Gmina Kozy

Duszonki w Kozach

Duszonki w Kozach

Regionalna potrawa tradycyjna:

nazwa zwyczajowa(lokalna): „DUSZONKI"

Do dzieci należało nazbieranie chrustu i przyniesienie drewna do palenia. Mężczyźni rąbali drewno ( "ciupali" patyki) na ogień  i  przygotowywali widelce z gałązek wierzbiny. Do nich też należało wykopanie darnia*, rozpalenie i podtrzymywanie odpowiedniej temperatury ogniska.

W dawnych czasach wobec niedostatku na wsi (i z czystej oszczędności) nie dodawano do potrawy boczku ani kiełbasy. Wystarczyła wędzona słonina, kapusta, cebula i ziemniaki.

W miarę polepszenia się sytuacji materialnej i dostępności różnych produktów przepis modyfikowano dodając w zależności od upodobań smakowych i zasobności gospodarzy  boczek wędzony i kiełbasę, warzywa (włoszczyznę), podgotowany drób, wędzoną wieprzowinę, buraki... 

Zmieniły się z czasem naczynia do przyrządzania potrawy. Początkowo używano do duszenia stare, dziurawe niezdatne już do gotowania metalowe garnki. Później garnki żeliwne, a obecnie kupowane na bazarach i w sklepach zakręcane kociołki żeliwne na nóżkach.

Składniki tradycyjnie:

  • ziemniaki (młode, najlepiej małe sztuki) ok.3 kg

  • słonina wędzona ok.0,3o-0,5o  kg

  • cebula 3-4 duże lub ok.8 mniejszych

  • liście kapusty ok.5 szt.

  • smalec
  • sól, pieprz

współcześnie + boczek tradycyjnie wędzony + cienka kiełbasa + warzywa

dodatkowo były potrzebne: garnek - specjalnie przeznaczony do duszonek - najlepiej nie nadający się do gotowania stary garnek (np. z dziurką w dnie przez którą, wydostaje się para i nadmiar tłuszczu z potrawy podczas duszenia), patyczki z wierzby (jako widelce), liście zewnętrzne z kapusty (jako talerze), dareń  (jako ewentualna pokrywka), chrust i drewno do palenia ogniska lub  współczesny żeliwny kociołek

  • Sposób przyrządzenia:

Ziemniaki obrać, opłukać, większe ziemniaki pokroić w plastry lub prostokąty wielkości ok.3 cm
(Wielkość wszystkich kawałków ziemniaków musi być jednakowa, co gwarantuje jednolite uduszenie się całości!)

Słoninę ( boczek, kiełbasę) pokroić w kawałki ( plasterki lub słupki).
Cebulę pokroić w talarki.
Jarzyny zetrzeć na grubej tarce.
Liście kapusty opłukać, wysuszyć, wyłożyć nimi dno i boki naczynia.

Następnie układać w garnku warstwami, naprzemiennie: zaczynając od warstwy tłuszczu na dnie (ok.3 łyżki smalcu + skórka ze słoniny lub boczku)

ziemniaki

cebulę

słoninę

(boczek , kiełbasę lub współcześnie mięso lub  warzywa)

Każdą warstwę ziemniaków posypać solą i pieprzem do smaku.

Górną warstwę powinny tworzyć ziemniaki .

Ugnieść i przykryć szczelnie ziemniaki liśćmi kapusty!

W garnku można zabezpieczyć potrawę i  zaklinować zawartość kładąc patyczki ze świeżej wierzby po czym przykryć pokrywką (na niej kładziono kamień) ewentualnie przykryć darniem Przygotowując potrawę w kociołku wystarczy go zakręcić. Kociołek stawia się bezpośrednio  na ognisko, a garnek na nagrzane wcześniej kamienie pośrodku ogniska. Podtrzymując odpowiednią stała temperaturę ogniska, dusić potrawę ok.1 - 1,5 godziny. Sprawdzać patyczkiem czy ziemniaczki są miękkie jeśli tak, zdjąć potrawę z ogniska. Wysypać zawartość garnka do dużej misy lub nakładać bezpośrednio z garnka duża łyżką porcje. Można obdzielić biesiadników, kładąc  porcje duszonek na twarde zewnętrzne liście kapusty (je się wtedy patyczkami ) lub na zwykłe talerze...

Smacznego!!!

 

Zwyczaj  smak i zapach potrawy pozostał ... i jest jak dawniej ... okazją do spotkań i wspólnego letniego biesiadowania !!!

 

a oto przepis w gwarze koziańskiej

Zrobiymy se duszonki

 

Narychtować łodmocony gornek zieleźniok łod łońskigo roku, umyć i powykłodać liściami z biołej kapusty. Naszastać na sermater łoskrobanyk zimnioków, a ku tymu, boczek wyndzony, śtyry duże cebule abo łosiym małyk i dobrom kiyłbase. Nasuć piyrsze zimnioki, posuć ik fest nasom przyprawom do zimnioków, potym trzeja dać poszastanom cebule, wciepać pokrojony boczek, troche talorków kiyłbasy, i posuć ik kapecke nasom przyprawom. Noji fort tak samo asz pod som dekiel. Na łostatku dać skóre z boczku coby nie kwicało. Uważojcie przy tej robocie coby za wiela nie napultać po izbie bo wos łokrzycom.

Za chałpom abo w gojak przi potocku rozpolić nieduży łogiyń i postawić zieleźniok z duszonkami. Polić pomału takom dobrom godzine, jino dać se pozór coby sie nie przypoliło. Jak bydzie jusz woniać to trzeja skosztować cy som miynkie. Duszonki nojlepiyj smakujom z kwaśnym mlykiym z glinioka.

Zjydzcie zaroz żeby Wom nie ochłódły, a potym przy łognisku se pobajdurzycie abo pośpiywocie se roztomajte śpiywonki.

Coby Wom smakowało życzy firma „OLMIX"

Łostońcie z Bogiem!

źródło: tekst pochodzący z opakowania "Przyprawy do duszonek" "Wiadomości Koziańskie nr 3/2009 z 29.05.2009roku

 

ciekawostki ...

  • Potrawa ta zwana w Kozach "duszonkami" posiada dawną tradycję na śląsku i jest różnie lokalnie nazywana: prażonki, duszaki, damfoki, duszki ...
  • do współczesnej  popularności potrawy przyczyniły się zakłady w Porębie produkujące żeliwne kociołki jej przyrządzania ...
  • przepis na tę potrawę został wpisany na LISTĘ PRODUKTÓW REGIONALNYCH w 2006 roku
  • dawniej "duszonki" jadło się wspólnie z jednej misy lub bezpośrednio z garnka nabijając   kawałki patykami z wierzbiny lub na liściach z kapusty zamiast talerzy...
  • w Kozach, od 2010 roku, z inicjatywy Rady Gminy,  zawsze w ostatnią sobotę września odbywa się"Festiwal DUSZONEK", na którym mieszkańcy przygotowują swoje



zdjęcia i tekst opracowała: H.Kozieł
galeria: http://kozy.vot.pl/galeria/2009/07/30/kozianskie-duszonki/
 
*  darń - tu: trawa wraz z korzeniami wycięta w kształcie pokrywki

Galeria

smacznego !!! + powiększ zdjęcie
wspólna micha
 + powiększ zdjęcie
 + powiększ zdjęcie
próba przed podaniem potrawy + powiększ zdjęcie
50-90 minut -duszenie na ogniu + powiększ zdjęcie
drewno na ognisko + powiększ zdjęcie
ostanie liście do przykrycia zawartości garnka + powiększ zdjęcie
liście i ubijanie zawartości + powiększ zdjęcie
kolejne warstwy + powiększ zdjęcie
przyprawianie solą i pieprzem potrawy + powiększ zdjęcie
układanie składników + powiększ zdjęcie
I warstwa i ostatnia -ziemniaki + powiększ zdjęcie
wykładanie dna garnka liśćmi kapusty + powiększ zdjęcie
kociołek do duszenia potrawy na ognisku + powiększ zdjęcie
 + powiększ zdjęcie
kapusta(liście zewnętrzne z kapusty do obłożenia boków dna i na wierzch) + powiększ zdjęcie
kiełbasa cienka)plasterki lub kostka) + powiększ zdjęcie
boczek tradycyjnie wędzony (plastry lub słupki ) + powiększ zdjęcie
cebula (w talarki) + powiększ zdjęcie
ziemniaki (jednakowej wielkości) + powiększ zdjęcie
produkty na Koziańskie Duszonki + powiększ zdjęcie
Bip